Teočak i Fethija džamija

Teočak je smješten na sjeveroistočnim padinama planine Majevice, na nadmorskoj visini 200 – 600 metara. Područje Teočaka čini više naselja i to: Stari Teočak, Bilalići, Husejnovići, Jasikovac, Centar i Sniježnica. Sva ova naselja su i džemati koji imaju po jednu izgrađenu džamiju, izuzev Starog Teočaka koji ima dvije džamije, tako da je ukupan broj džamija u Teočaku 7 (sedam). Medžlis IZ-e Teočak posjeduje još i 8 (osam) mesdžida i 4 (četiti) mekteba.
Po popisu stanovništva iz 1991. godine Teočak broji 7200 stanovnika, svi su Bošnjaci.

Teočak je u dalekoj prošlosti imao vrlo važnu ulogu zbog svoje tvrđave i strateškog položaja. Smješten je tako da se iz Teočaka vide Drina i Sava, Bijeljina i Brčko i još mnoga naselja Semberije i Posavine.

U Starom Teočaku su ostaci stare tvrđave, a uz nju i naselja. Pod starom tvrđavom je džamija za čiju gradnju se spominje ime sultan Fatiha Mehmeda II , poslije zauzimanja tvrđave od Ugara početkom 1474. godine ili 894 godine po Hidžri, kad se u turskoj vlasti spominju tuzlanska područja. Ako se uzme da je Teočak pao pod tursku vlast 1474. godine/ 894. godine po Hidžretu, i datum podizanja džamije pod tvrđavom koju godinu kasnije, onda je džamija stara preko pet stotina godina. Ova džanija nosi ime “Fethija”.

Stara džamija Fethija smještena je u podnožju stare tvrđave, na uzvisini između obronaka Točila, Medića, Tursanovog brda i Grahovišta, za čiju gradnju se spominje, kao što je to prethodno spomenuto, ime sultana Fatiha Mehmeda II, poslije zauzimanja tvrđave od Ugara 1474. g., odnosno 894. godine po Hidžri.

Međutim na ploči 80 cm x 50 cm uokvirenoj drvenim okvirom-ramom, stoji napisano: “Ova časna džamija postoji i služi od 1548. godine naše ere, a po Hidžretu od 968. godine. Osvojena od Mađara i uspostavljena po sultanu Bajazidu II.

Registrovana je kod Zemaljskog zavoda u Sarajevu kao kulturni spomenik. Pod zaštitom je države od 1959 godine.

(Literatura : “Istorija “- kod Zemaljskog zavoda za zaštitu spomenika kulture u Sarajevu N.R.BiH.)

Dimenzije džamije su 15m x 8,60 m. Zidana je kamenom, zidovi su debljine 80 cm, a pregradni zid je debljine 100 cm. Prozori su u prizemlju, ima ih 8 (osam), po tri sa strana i dva sa čela. Dimenzije prozora su 85 cm x 14o cm . Na prozorima sa spoljne strane su ugrađene u zid željezne šipke prečnika 20 mm, postavljene u vodoravni položaj, paralelno, sa razmakom po 20 cm jedna od druge, a gornji prozori su uži sa lukom u gornjem dijelu, dimenzija 60 cm x 120 cm i ima ih 10, bez željeznih šipki. Džamija je pokrivena sitnim crijepom tzv. “biberom”.

Munara džamije Fethije je drvena, izvedena iz krova džamije. Munara je pokrivena bakrom, na čijem vrhu se nalazi alem. Ispod samog krova munare se nalaze mali prozorčići koji se mogu otvarati, a kroz koje je mujezin učio ezan. Visina munare, počevši od osnove sa mahfila pa do vrha alema je 16,70 metara.

Ispred džamije poredano je šest velikih i jedno malo đule – đumle, koja su korištena svojevremeno za odbranu grada. Svako od njih ima jedno udubljenje prečnika 10 cm i dubine 10 cm. Ispred ulaza u harem džamije je korito isklesano od domaćeg kamena iz čije česme voda danonoćno teče preko cijele godine, ali sa predahom od par sekundi. Čovjek koji sjedi i sluša žubor stiče utisak da neko izlijeva vodu iz flaše – boce.

Narodno predanje kaže da je voda posadi grada (braniocima Mađarima) služila kao jedini izvor, a bila je izvedena na tvrđavu. Turci -Osmanlije su zauzeli tvrđavu tek po presjecanu dotoka vode.

Kad se posjetilac popne na grad-tvrđavu, vrh munare mu je na dohvat ruke, jer je džamija uz sam grad, a dolje sa dvije strane teku vode, jedna je potok Šib a druga rječica Tavna .

Na rijeci Tavni i danas postoji rječna vodenica po imenu “Krndija” vjerovatno podsjeća na teške borbe koje su se vodile u podnožju grada. Tome ide u prilog i to što je sa tri strane džamije veliko mezarje zvano “Šehitluci”, staro koliko i džamija, a što svjedoče i visoki nišani sa uklesanim sabljama. Narodno predanje kaže da su tu pokopani šehidi čak iz Bagdada i Šama.

Mihrab džamije Fethije je urađen od kamena. U mihrabu jednake veličine su 4 (četiri) veoma stare levhe, čija se i podloga i pismo djelimično izbrisalo. Podloga levhi je deblji karton, oivičen plavom bojom, četiri ugla u obliku pravougaonika, obojeni svjetlijom zelenom bojom, ostalo je tamno – boja kartona.

Levhe su rađene:

Zlatna podloga na papiru, levha oivičena plavim okvirom sa tri bijele linije. Prostor između dvije unutrašnje linije je zelene boje, a između prve i druge linije dvadeset šest (26) crvenih tačaka, a na užim krajevima po 17 (sedamnaest) tačaka. Unutrašnji uglovi označeni su plavom bojom, zatim crvenom a razgraničeni bijelom bojom. Na svakoj levhi sa lijeve strane su imena halife, po sredini ucrtan je cvjetić, kombinacija boja kao i na samoj podlozi – zelena i crvena a sve oivičeno sa bijelom bojom.

Karakteristično je da kod imena halifa h. Alije i h. Osmana, taj cvjetić postoji i sa desne strane. Veoma je karakteristično što su imena halifa h. Ebu Bekra , h. Omera i h. Osmana propraćeni riječ “Radije-l- llahu anhu “, dok kod Alije imamo Kerimallahi vedžhihi ”Bog blagoslovio njegovo lice “.

U istoj džamiji se nalazi levha u kojoj je upisano: Inna fetahna leke fethan mubina

A upisano je i sa desne i sa lijeve strane. Dugi vokali elifa satkali su mrežu u vidu romba, s tim da su dva elifa produžena ravnomjerno u vidu koplja na kome su polumjesec i previjena zastava. Tu su ubačena tri polumjeseca sa petokrakama, jedan na desnoj, drugi na lijevoj a treći nešto izdignut iznad koplja .

Tu se još nalazi zastakljen drveni ram dimenzija 60 cm x 50 cm , na čijoj podlozi od papira stoji napisano :

——————————————————————————————————

Imami : Mujezini :

——————————————————————————————————-

1. Mula Davud R.A.R.V. 1. Mula Mustafa R.A.R.V

2. Hasan Halifa R.A.R.V. 2. Mula Abdulah R.A.R.V.

3. Abdurašid R.A.R.V. 3. Mula Abdulvehid Rešidović R.A.R.V.

4. Adem Rešidović R.A.R.V. 4. Mula Lutvo Zarkić R.A.R.V.

5. Habib ef. Mujkić R.A.R.V. 5. Mula Hajro Bilalić R.A.R.V.

6. Muharem Rešidović R.A.R.V. 6. Mula Fejzo Bilalić R.A.R.V.

7. Rešid Rešidović R.A.R.V. 7. Mula Hilmo Bilalić R.A.R.V.

8. Abdulah Mulaosmanović R.A.R.V.

Mimbera i ćurs su drveni, vjerovatno po starinskom uzoru. Ova džamija je više puta popravljana i obnavljana, pouzdano se ne zna koliko puta. Međutim, ono što se zna je to da je obnavljana 1937. godine. Ovaj podatak je pronađen zapisan na stubu krova munare prilikom posljednjeg renoviranja objekta 2002. godine, zatim djelimično je obnovljena 1969. godine. Ni u jednom ovom slučaju nisu poznati način finansiranja i cijena koštanja izvedenih radova. Od 1969. godine pa sve do 2002. godine služila je svojoj svrsi.

Iako je bila na samoj liniji razgraničenja u ovom psljednjem ratu, ostala je tako reći neoštećena, mada je bila pod stalnom artiljerijskom vatrom sve četiri godine agresije.

Allah zna najbolje kako i zašto!

Zub vremena učinio je svoje pa se moralo pristupiti temeljitom renoviranju objekta.U 2001. godini započete su pripremne radnje za renoviranje kao što su: pribavljanje raznih općinskih saglasnosti i od strane Muftijstva, Rijaseta, Centra za islamsku arhitekturu itd . Zatim je izvršeno geomehaničko ispitivanje temelja i tla oko džamije, te urađen projekat poravke objekta. Pribavljanje sve te silne dokumentacije koštalo je oko 11.000,00 (jedanaest hiljada) konvertibilnih maraka. U 2002. godini su obezbjeđena finansijska sredstva, uglavnom dobrovoljni prilozi džematlija širom Muftijstva tuzlanskog, te se pristupilo renoviranju.

Džamija je renovirana od temelja do krova, kako izvana tako i iznutra. Zamjenjeno je sve staro novim, ali je sve novo rađeno po uzoru na staro tako da je njen izgled ostao potpuno isti kakav je bio i prije renoviranja. Jedina novina vezana za ovu džamiju je ta što je harem džamije obogaćen novim šadrvanom, kvalitenom betonskom ukrasnom ogradom i elektrifikacijom harema i same džamije. Ukupni troškovi renoviranja džamije i uređenje harema oko iste su iznosili blizu 170.000,00 (stotinu sedamdeset hiljada) konvertibilnih maraka.

Džamija je svečano otvorena 06.07. 2003. godine uz prisustvo više hiljada posjetilaca i visokih gosti, kako iz vjerskog tako i iz javnog i političkog života.

Glavna mevludska svečanost (Carski mevlud) se održava u ovoj džamiji, zatim obavljaju se džuma- namazi, bajram- namazi, teravih- namaz uoči Lejletu-l-kadra itd.

Muhamed ef. Rizvić, glavni imam MIZ-e Teočak